Lê Trọng Đạt

Chế độ hiển thị

Buổi 2: Biến, kiểu dữ liệu và nhập xuất ​

🎯 Mục tiêu học tập ​

Sau buổi học này, sinh viên sẽ:

  • Hiểu khái niệm biến và cách khai báo biến
  • Nắm được các kiểu dữ liệu cơ bản trong C
  • Biết cách nhập dữ liệu từ bàn phím bằng scanf
  • Sử dụng biến để lưu trữ và tính toán
  • Áp dụng vào các bài toán thực tế (tính điểm, tiền điện...)

📘 Nội dung chính ​

1. Biến là gì? ​

Biến là vùng nhớ có tên, dùng để lưu trữ dữ liệu có thể thay đổi.

Ví dụ thực tế:

  • tuoi: Lưu tuổi của một người
  • diem: Lưu điểm số của sinh viên
  • soDien: Lưu số điện tiêu thụ trong tháng

2. Khai báo biến ​

Cú pháp:

c
kieu_du_lieu ten_bien;
kieu_du_lieu ten_bien = gia_tri_khoi_tao;

Ví dụ:

c
int tuoi;
int tuoi = 20;
char hoTen[100] = "Nguyen Van A";

3. Các kiểu dữ liệu cơ bản ​

Kiểu dữ liệuKích thướcPhạm viVí dụ
int4 bytes-2,147,483,648 đến 2,147,483,647int tuoi = 20;
float4 bytes±3.4×10³⁸float diem = 8.5;
double8 bytes±1.7×10³⁰⁸double tien = 1500000.5;
char1 byte-128 đến 127 hoặc ký tựchar kyTu = 'A';
char[]Thay đổiChuỗi ký tựchar ten[50] = "Nam";
bool (_Bool)1 byte1 hoặc 0_Bool laSinhVien = 1;

Lưu ý: Với chuỗi ký tự, dùng mảng char (ví dụ: char ten[100];)

4. Nhập dữ liệu với scanf ​

Cú pháp:

c
scanf("%d", &ten_bien);  // Với số nguyên
scanf("%f", &ten_bien);  // Với số thực
scanf("%s", ten_bien);   // Với chuỗi (không có khoảng trắng)

Ví dụ:

c
int tuoi;
scanf("%d", &tuoi);  // Nhập tuổi từ bàn phím

5. Xuất dữ liệu với printf ​

c
printf("Tuoi cua ban la: %d\n", tuoi);

💻 Ví dụ minh họa ​

Ví dụ 1: Nhập và xuất thông tin cá nhân ​

c
#include <stdio.h>

int main() {
    char hoTen[100];
    int tuoi;
    float chieuCao;
    
    printf("Nhap ho ten: ");
    scanf("%s", hoTen);
    
    printf("Nhap tuoi: ");
    scanf("%d", &tuoi);
    
    printf("Nhap chieu cao (m): ");
    scanf("%f", &chieuCao);
    
    printf("\n=== THONG TIN ===\n");
    printf("Ho ten: %s\n", hoTen);
    printf("Tuoi: %d\n", tuoi);
    printf("Chieu cao: %.2f m\n", chieuCao);
    
    return 0;
}

Lưu ý: scanf("%s", hoTen); chỉ đọc được một từ. Để đọc cả dòng, dùng fgets(hoTen, sizeof(hoTen), stdin);

Ví dụ 2: Tính tổng hai số ​

c
#include <stdio.h>

int main() {
    int so1, so2, tong;
    
    printf("Nhap so thu nhat: ");
    scanf("%d", &so1);
    
    printf("Nhap so thu hai: ");
    scanf("%d", &so2);
    
    tong = so1 + so2;
    
    printf("Tong cua %d va %d la: %d\n", so1, so2, tong);
    
    return 0;
}

Ví dụ 3: Tính điểm trung bình 3 môn ​

c
#include <stdio.h>

int main() {
    float diemToan, diemLy, diemHoa;
    float diemTrungBinh;
    
    printf("=== TINH DIEM TRUNG BINH ===\n");
    printf("Nhap diem Toan: ");
    scanf("%f", &diemToan);
    
    printf("Nhap diem Ly: ");
    scanf("%f", &diemLy);
    
    printf("Nhap diem Hoa: ");
    scanf("%f", &diemHoa);
    
    diemTrungBinh = (diemToan + diemLy + diemHoa) / 3.0;
    
    printf("\nDiem trung binh 3 mon: %.2f\n", diemTrungBinh);
    
    return 0;
}

Ví dụ 4: Đổi đơn vị (Celsius sang Fahrenheit) ​

c
#include <stdio.h>

int main() {
    float doC, doF;
    
    printf("Nhap nhiet do (do C): ");
    scanf("%f", &doC);
    
    doF = (doC * 9.0 / 5.0) + 32;
    
    printf("%.2f do C = %.2f do F\n", doC, doF);
    
    return 0;
}

Ví dụ 5: Tính tiền điện (đơn giản) ​

c
#include <stdio.h>

int main() {
    int soDien;  // Số điện tiêu thụ (kWh)
    float tienDien;
    const int GIA_DIEN = 2000;  // Giá điện: 2000 VND/kWh
    
    printf("Nhap so dien tieu thu (kWh): ");
    scanf("%d", &soDien);
    
    tienDien = soDien * GIA_DIEN;
    
    printf("\n=== HOA DON TIEN DIEN ===\n");
    printf("So dien tieu thu: %d kWh\n", soDien);
    printf("Gia dien: %d VND/kWh\n", GIA_DIEN);
    printf("Tong tien phai tra: %.0f VND\n", tienDien);
    
    return 0;
}

🧠 Bài tập thực hành ​

Bài tập cơ bản ​

Bài 1: Viết chương trình nhập bán kính hình tròn, tính và in ra:

  • Chu vi hình tròn (C = 2 × π × r)
  • Diện tích hình tròn (S = π × r²)

Bài 2: Viết chương trình nhập chiều dài và chiều rộng hình chữ nhật, tính:

  • Chu vi hình chữ nhật
  • Diện tích hình chữ nhật

Bài 3: Viết chương trình nhập số tiền (VND), đổi sang USD (tỷ giá: 1 USD = 24,000 VND)

Bài 4: Viết chương trình nhập điểm 4 môn học, tính điểm trung bình và in kết quả

Bài 5: Viết chương trình tính tuổi: Nhập năm sinh, in ra tuổi hiện tại (giả sử năm hiện tại là 2024)

Bài tập nâng cao ​

Bài 6: Viết chương trình tính tiền vé xe buýt:

  • Trẻ em (< 6 tuổi): Miễn phí
  • Học sinh (6-17 tuổi): 3,000 VND
  • Người lớn (≥ 18 tuổi): 7,000 VND
  • Người cao tuổi (≥ 60 tuổi): 3,000 VND

Nhập tuổi, tính và in tiền vé.

Bài 7: Viết chương trình tính tiền taxi:

  • Km đầu tiên: 15,000 VND
  • Từ km thứ 2 đến km thứ 5: 12,000 VND/km
  • Từ km thứ 6 trở đi: 10,000 VND/km

Nhập số km, tính tổng tiền.

Bài 8: Viết chương trình tính BMI (Body Mass Index):

  • Nhập cân nặng (kg) và chiều cao (m)
  • BMI = cân nặng / (chiều cao)²
  • In kết quả BMI và phân loại:
    • < 18.5: Gầy
    • 18.5 - 24.9: Bình thường
    • 25 - 29.9: Thừa cân
    • ≥ 30: Béo phì

📝 Lưu ý quan trọng ​

  1. Khai báo biến trước khi sử dụng
  2. Chọn kiểu dữ liệu phù hợp:
    • Số nguyên → int
    • Số thập phân → float hoặc double
    • Chuỗi ký tự → char[] (mảng ký tự)
  3. Khởi tạo giá trị ban đầu cho biến (nếu cần)
  4. Với chuỗi ký tự, dùng mảng char (ví dụ: char hoTen[100];)
  5. Đọc cả dòng: Dùng fgets(tenBien, sizeof(tenBien), stdin); thay vì scanf

Ví dụ đọc cả dòng:

c
#include <stdio.h>
#include <string.h>

int main() {
    char hoTen[100];
    
    printf("Nhap ho ten (day du): ");
    fgets(hoTen, sizeof(hoTen), stdin);
    // Xóa ký tự xuống dòng cuối chuỗi
    hoTen[strcspn(hoTen, "\n")] = 0;
    
    printf("Ho ten: %s\n", hoTen);
    
    return 0;
}

✅ Kiểm tra kiến thức ​

  1. Biến int tuoi; có thể lưu giá trị nào sau đây?

    • a) 20
    • b) 20.5
    • c) "hai muoi"

  2. Để nhập một số nguyên, dùng lệnh nào?

  3. Sự khác biệt giữa float và double?

  4. Tại sao khi tính điểm trung bình cần chia cho 3.0 thay vì 3?

🎯 Tóm tắt ​

  • ✅ Đã học cách khai báo và sử dụng biến
  • ✅ Biết các kiểu dữ liệu cơ bản: int, float, double, char, char[], _Bool
  • ✅ Sử dụng scanf để nhập dữ liệu từ bàn phím
  • ✅ Kết hợp nhập/xuất và tính toán để giải bài toán thực tế

Bài tiếp theo: Buổi 3: Toán tử và biểu thức

Released under the MIT License.

Copyright © 2025 by Lê Trọng Đạt